Een mooi boek, een prachtig lied of een bijzondere film deel je graag met je vrienden. Maar soms zijn er boeken, liedjes of films die je niet alleen met hen maar met de wereld zou willen delen, omdat iedereen ze zou moeten lezen, horen of zien. Omdat ze je aan het denken zetten, wakker schudden of soms zelfs doen kantelen. De afgelopen weken heb ik drie bijzondere documentaires bekeken. Documentaires van Nederlandse bodem die veel gemeenschappelijk hebben. Een zoektocht naar vragen en antwoorden. Verwarring. Wanhoop en hoop. Ik heb het over De puinhopen van Irak, Terug naar de Akbarstraat en Het Israël van Heertje en Bromet.
Banksy
In De puinhopen van Irak gaat de Nederlands-Palestijnse Sakir Khader op zoek naar verhalen van de gewone Irakees. Hoe vergaat het hen in dit verbrokkelde en vergeten land? In de eerste aflevering vertelt Sakir over een van zijn grootvaders, een fervent Saddam aanhanger. Dat hij de enige leider in de Arabische landen was waar de Palestijnen op konden rekenen. Sakir kreeg die verhalen er met de paplepel ingegoten. Maar op de basisschool werd hij geconfronteerd met een ander verhaal. Het verhaal van een klasgenoot die samen met zijn ouders was gevlucht uit het Irak van Saddam. Verwarring.
In Terug naar de Akbarstraat keert Felix Rottenberg, zoals de titel al doet vermoeden, na twintig jaar terug naar de Akbarstraat in Amsterdam. In dit tweeluik blikt hij terug op de documentaire die hij twee decennia daarvoor heeft gemaakt. Hoe gaat het nu met de wijk? Met de kinderen die nu volwassenen zijn geworden? Klopt het verhaal dat hij toen vertelde wel? Of moet hij toch het een en ander bijstellen?
En in Het Israël van Heertje en Bromet gaan beide mannen, Joods van oorsprong, op zoek naar verhalen van Israëlieten. Van zowel Palestijnen als Joden. Raoul heeft er tijdens zijn studie, zo’n dertig jaar geleden, verschillende jaren gewoond en daarna de keuze gemaakt om terug naar Nederland te keren, omdat hij zich niet kon vinden in de Israëlische politiek. Hij vraagt zich nu af of hij toen een goede keuze heeft gemaakt.
Wat deze documentaires alle drie zo bijzonder maakt, is dat ze duidelijk laten zien dat er nooit één verhaal is, maar dat iedereen zijn eigen verhaal heeft. En ook dat verhalen meerdere gezichten hebben. Een mooie, soms ietwat geromantiseerde zijde, maar ook een duistere, slinkse kant. Al naar gelang het uitkomt. Ik ben er heilig van overtuigd, alhoewel heilig hier eigenlijk misplaatst is, dat in de gehele geschiedenis van de mensheid geloven meer ellende hebben gebracht dan dat ze aan positiviteit hebben bijgedragen. Met dit gegeven kunnen we niks. Mensen zullen blijven geloven. Maar in de laatste aflevering van Heertje en Bromet verwoordt een Palestijnse vader, die zijn dochter door Israëlische beschietingen heeft verloren, maar de negatieve geweldsspiraal doorbreekt, het helder: ‘We kennen elkaar niet. We gaan blind af op de verhalen die we kennen, die van onze ouders en voorouders. Het enige dat hier verandering in kan brengen is kennis. Goed onderwijs.’
Ik denk aan de poster die ik vroeger op mijn slaapkamer op zolder had hangen. Geweld eindigt waar liefde begint en luister naar het nummer Love, Lioubov, Amour van Les Poppys dat ik nog op vinyl heb. Dit lied straalt hoop uit. Dat de vrede ooit zal overwinnen. En ook al laat het nieuws mij Non non rien a changé, tout tout a continué zien, weiger ik me daarbij neer te leggen. Daar hebben de documentaires de afgelopen weken zeker aan bijgedragen.
Love love love dit-on en Amérique
Lioubov en Russie Soviétique
Amour aux 4 coins de France
Moi je crois crois crois
Qu’avec tous ces mots-là là là
La paix enfin aura
Un jour sa chance
Leonid qui habite Moscou
Est monté dans sa Troïka
Et a acheté du caviar
Et de la vodka a a
De chez Pouchkine
Tandis que Richard de Washington
A pris des hamburgers par tonnes
Et Georges à Paris
A cueilli des fleurs
Et tous 3 sont allés en Chine
C’était une surprise-partie
On a dansé toute la nuit, hé
De temps en temps
On peut bien
Rire entre voisins ha ha
Voisins de Terre
C’était une soirée à Pékin
Où se retrouvaient de vieux copains
Qui aiment rire boire et chanter
Mais qui n’aiment pas faire la guerre